Verzet is geen probleem. Het is een boodschap.
Iemand met dementie zegt niet "de pap is te heet" of "ik sliep 30 jaar in mijn kleren". Hij duwt je arm weg. Dat is alles wat hij heeft.
Dit is hoofdstuk 1 van de Alternatievenbundel van Vilans, herschreven voor de overdracht om 15:00. Leestijd 4 minuten. Geen product, geen formulier.
Wet zorg en dwang · verpleeghuis en gehandicaptenzorgVier vragen voordat je harder duwt
Vrijwillige zorg betekent: de bewoner stemt in en verzet zich niet. Zodra hij zich verzet, is het onvrijwillig, en dan geldt de Wzd. De eerste stap is dus nooit "hoe krijg ik het alsnog gedaan". De eerste stap is: waar komt dit vandaan?
Pijn?
Kiespijn, blaasontsteking, obstipatie, een schoen die knelt. Onrust en agressie zijn de meest voorkomende redenen voor vrijheidsbeperking. Vaak zit er iets lichamelijks achter dat niemand heeft onderzocht.
Gewoonte van vroeger?
30 jaar vroedvrouw. 40 jaar ploegendienst. Altijd de deur op slot. Wat voor jou "raar gedrag" is, was thuis 10.000 keer normaal. De familie weet het. Vraag het.
Te heet, te koud, te druk?
Temperatuur van het eten. Radio aan in de huiskamer. Drie collega's op de kamer bij het wassen. Verander één ding en kijk wat er gebeurt.
Of doen wíj iets?
De jas die om 9:00 al klaarhangt terwijl de bus om 10:00 gaat. De pyjama om 20:00 omdat het rooster dat zegt. Soms is het verzet een reactie op ons, niet op de zorg.
De Wzd-trap. Drie treden, en elke tree lager kost meer.
Een trap naar beneden, niet naar boven. Wie afdaalt, moet dat kunnen uitleggen. Dat is de hele wet in één beeld.
Vrijwillig
Bewoner of vertegenwoordiger stemt in. Bewoner verzet zich niet. Klaar. Dit is 90% van je dag, ook al voelt het niet zo.
Verzet?
Duwen, schoppen, mopperen. Maar ook: ineens stil, apathischer dan normaal. Stil verzet is óók verzet. Hier stel je de vier vragen.
Onvrijwillig
Alleen bij ernstig nadeel. Alleen na alternatieven. Stappenplan, Wzd-functionaris, evaluatiedatum op de kalender.
Ruim 100 zorgorganisaties liepen deze trap na voor hun vrijheidsbeperkende maatregelen. In meer dan de helft van de gevallen was er geen alternatief nodig. Alleen een paar minuten in de buurt blijven, kijken wat er gebeurt, en dan uitbreiden.
Het lag niet aan het team. Het lag aan de regel die niemand meer had bekeken.
Drie keer dezelfde les, drie keer anders
Dit zijn de praktijkverhalen uit de bundel. Ze staan er niet omdat ze bijzonder zijn. Ze staan er omdat ze morgen ook op jouw afdeling kunnen.
20:30. Elke avond hetzelfde gevecht.
Sietske, 75. Pyjama in de hand, ze slaat, drie collega's op de kamer. Dossier: "verzet bij ADL".
Ze sliep 30 jaar in haar kleren.
Eén telefoontje naar de dochter: "Mam was vroedvrouw. Om 03:00 kon ze weg moeten." Het team liet de pyjama weg. Ze gaat liggen, slaapt door.
Elke douchebeurt: schreeuwen, schoppen. Om twee sokken.
Aaltje is de makkelijkste bewoner van de afdeling. Behalve onder de douche. De sokken gaan niet uit. Haar kinderen weten ook niet waarom.
Sokken aan onder de douche.
Daarna zit ze in haar stoel en kijkt naar haar natte voeten. "Zullen we droge aandoen?" Ze knikt. Tien minuten later drinkt ze koffie.
Elke ochtend: bord vol, mond dicht.
Jacco eet al jaren Brinta met warme melk en honing. Sinds kort niet meer. En juist die eiwitten kan hij niet missen.
Koud. Bord leeg. Elke dag.
De begeleiders testten: dikker, dunner, warm, lauw, koud. Koud werkt. Het was geen weigering, het was een voorkeur die Jacco niet kan zeggen.
Let ook op wie níet duwt
De meeste mensen laten het merken als ze iets niet willen. In woord of in gedrag.
Maar als iets al jaren elke avond zo gaat, heeft de bewoner het opgegeven. Hij verzet zich niet meer. Hij wordt stiller. Dat heet stil verzet, en het telt volgens de Wzd net zo hard als schoppen.
Het signaal: apathischer dan normaal. Minder oogcontact. Eet minder. Zit anders in de stoel. Je ziet het alleen als je kijkt.
Vijf dingen voor de overdracht
Rechtstreeks uit de bundel, iets korter.
- Kijk wanneer het gebeurt. Bij wie, hoe laat, na welke handeling. Bij Sietske: alleen 's avonds, alleen bij de pyjama.
- Vat het niet persoonlijk op. Slaan is geen oordeel over jou. Het is informatie.
- Gebruik wat werkt, niet wat je gewend bent. De pyjama om 20:00 is een rooster, geen zorg.
- Samen weet je meer. Bewoner, familie, collega's. Eén telefoontje naar de dochter was genoeg.
- Twijfel je met het team? Moreel beraad. Vrijheid tegenover veiligheid heeft nooit één goed antwoord. Hoe dat werkt: zorgvoorbeter.nl/moreelberaad.
Waarom Human Protection dit deelt
Wij maken ook producten voor veiligheid in de zorg. Op deze pagina staat er geen één. Bewust.
Ruim 35 jaar lopen we op afdelingen rond. We zien wat er gebeurt als een team eerst grijpt naar het bedhek en pas daarna naar de vraag. En we zien wat er gebeurt als het andersom gaat. Het andersom werkt beter. Voor de bewoner, voor jou, en op de lange termijn ook voor ons.
Daarom de Zorggids: de kennis uit de Alternatievenbundel, herschreven voor de werkvloer. Zonder ons erin.
Dit is hoofdstuk 1. Er zijn er 8.
Alternatievenbundel: inspiratie voor vrijwillige én passende zorg. Van bed tot buiten, van eten tot toezicht. Gratis, onafhankelijk, zonder commercieel belang. Kijk op vilans.nl of dwangindezorg.nl.
Human Protection Zorggids · Inhoud uit de Alternatievenbundel van Vilans · Wzd = Wet zorg en dwang
Droogdokkeneiland 4, 5026 SR Tilburg · info@humanprotection.nl